اصحاب و شاگردان

اولین طبقه فقهای اسلام یا شاگردان امام محمد باقر علیه السلام

با توجه به تاریخ صد ساله اسلام از هجرت تا رحلت امام زینالعابدین علیه السلام دیدیم که تحولات سیاسی و جنگ و پیکارهای
جاهطلبان فرصت و امانی نداد که در مکتب اسلام یک دسته مرتب درس علم و فضیلت در اصول و فروع فرا گیرند و به روش و
پرورش صحیح تعلیمات عالیه و معارف دین را بیاموزند. تطورات و دسته بندیها و احزاب متخالف و متضاد هر یک به نام
خونخواهی قیام کردند و میدان را بر مردم تنگ نمودند زیرا امنیت از بین رفت و فشار امویان بر مردم سبب محرومیت از علم و
فرهنگ گردید تا ۳۵ سال حرکت فکری امام سجاد علیه السلام موجب شد زمینه نشر علم مهیا و صاف شد و بیست سال امامت
حضرت باقرالعلوم یک دوره کامل فقه الاسلام و معارف دین را از اصول و فروع به مردم آموختند و باید گفت اولین طبقه فقهای
اسلام از مردم و اولین فارغ التحصیلان دوره اول دانشگاه امامت آنها بودند که از مکتب امام محمد باقر علیه السلام درس علم و
فضیلت فرا گرفتند و خارج شدند – البته ناگفته نمیگذریم که از فقهای اسلام و روات معتبر سلمان فارسی جابر بن عبدالله انصاری
– ابوذر غفاری – کمیل بن زیاد و اصبغ ابننباته – صعصعۀ بن صوحان و غیره از شاگردان امیرالمؤمنین (ع) بودند ولی آنها با
[صفحه ۲۶۸ ] دوازده نفر از اصحاب پیغمبر همه نقل اخبار و معارف میکردند ولی مدرسه منظم و ابواب مرتب علم در آن عصر
نبود افاضات نبوت بر حسب علل و اسباب نزول وحی بود و تعلیمات عالیه علوی روی فرصت و مسائل روز بود که در تحولات
پیش میآمد در دوران حضرت مجتبی و سیدالشهداء علیه السلام تاریکترین محیطی بود که بنیامیه به وجود آوردند و فرصت
درس و تدریس مرتب نبود افاضات امامت در آن عصر هم بسته به مسائل روز بود که در اثر علل و اسباب و مقتضیات پیش
میآمد. تا زمام امور به دست امام محمد باقر علیه السلام رسید و تحول سیاست منعکس شد یعنی بین امویان و عباسیان نزاع بر سر
مقام و منصب خلافت رخ داد و میدان پهناور تخاصم و مدت آن به درازا کشید و در این مدت اغتنام فرصت شد امام محمد باقر
علیه السلام شروع به گشایش یک مدرسه عالی فرمود و از ابتداء توحید تا انتهای میعاد با فروع و تفسیر و احادیث و اخبار فضیلت و
اخلاقیات به مردم آموخت و شاگردان این مدرسه در ظرف بیست سال بهترین علمای اسلام و افقه فقهای دین بودهاند – چنانچه
حضرت سیدالشهداء علیه السلام فرمود اصحابی در وفاداری و جانبازی چون اصحاب خود ندیدم که الحق فداکارانی چون شهدای
کربلا پا به عرصه وجود نگذاشتند اصحاب امام محمد باقر علیه السلام از آن طبقه بودند که فرمود اصحابی افقه و اعلم از اصحاب من
نیستند و حضرت امام موسی بن جعفر (ع) فرمود روز قیامت منادی ندا میکند کجا هستند حواریون محمد بن علی الباقر پس جمعی
برخیزند که از آن جمله عبدالله بن شریک عامری – زرارة بن اعین – یزید بن معویه عجلی – محمد بن مسلم ثقفی طائفی – لیث بن
بختری مرادی مکنی به ابوبصیر – عبدالله ابنابییعفور – عامر بن عبدالله بن خداعه – حجر بن زائده – حمران بن اعین برخیزند و در
صحرای محشر به نام حواریون امام محمد باقر (ع) صحرای محشر را منور کنند. علامه مجلسی در بحار مینویسد جابر بن یزید
جعفی با جمعی از اصحاب نشسته بودند بحث در فصیحترین مردم بود همه متفق شدند بر اینکه افقه اولین شش نفرند و آنها هم
اصحاب امام ابوجعفر محمد بن علی و ابیعبدالله جعفر بن محمد میباشند که این شش نفر دوره کامل مکتب باقری و جعفری را
طی کردند و قبل از آن در هیچ نقطه فقیهی نبود و آنها عبارتند از همان شش نفر. ۱ – زرارة بن اعین ۲ – معروف بن خر بوزمکی ۳
۵ – محمد بن مسلم طائفی ۶ – برید بن معاویه عجلی دیگری عبدالله شریک [ – ابوبصیر اسدی ۴ – فضیل بن یسار [صفحه ۲۶۹
مکنی بالمحجل که در کتاب منهجالمقال از حضرت امام محمد باقر روایت کرده که فرمود عبدالله عمامه سیاهی بر سر میگذاشت
صفحه ۱۷۵ از ۲۶۹
که از دو طرف تحت الحنک راست و او همان است که در رکاب قائم ما خواهد بود و پیشوای مکبرین است که برای چهار هزار
نفر تکبیر میگوید. زرارة بن اعین سه دوره را دید و آن دوره امام محمد باقر و دوره امام جعفر صادق و دوره موسی بن جعفر
علیه السلام و او اصدق و راستگوترین اهل زمان و افضل آنها بوده که حضرت امام جعفر صادق درباره او فرمود لولا زرارة لظنت ان
احادیث ابیلتذهب اگر زراره نبود گمان میبرم که احادیث پدرم از بین رفته باشد هیچ کس چون او در احیاء این مکتب نکوشید و
احادیث امام محمد باقر را نقل نکرد. اما ابوبصیر لیث مرادی و محمد بن مسلم و برید بن معاویه عجلی این سه نفر هم در استنباط
احکام تخصصی یافتند که بینظیر بودند – آنها را حفاظ دین لقب دادند امام جعفر صادق علیه السلام فرمود این سه نفر امین پدرم
در حلال و حرام بودند و درباره آنها فرمود هم السابقون الینا فی الدنیا و السابقون الینا فی الاخره که معلوم میشود در آن عصری
که علم و دانش سینه به سینه انتقال مییافت این سه نفر در حفظ اخبار و احکام بدون آن که اندکی تحریف شود یا کلمه بر آن
اضافه یا کسر گردد عین بیان امام علیه السلام را نقل میکردند و باز امام جعفر صادق علیه السلام درباره آنها که افقه اولین در فقه
اسلام بودند فرمود احب الناس الی احیاءا و امواتا اربعه برید بن معاویه عجلی – زرارة بن اعین – محمد بن مسلم – احول که این
چهار نفر نزد من در حیات و ممات گرامی و محبوبند زیرا احکام اسلام را خوب ضبط کردند و خوب به مردم آموختند. جمیل بن
دراج گفت شنیدم از حضرت صادق (ع) که فرمود اوتاد الارض و اعلام الدین اربعه محمد بن مسلم – برید بن معاویه عجلی –
ابوبصیر لیث بختری مرادی زرارة بن اعین مینویسد زرارة ابناعین مردی سفیدرو و فربه خندان متبسم بود و در جدل و احتجاج
تخصصی داشت و هیچ کس قدرت نداشت او را محکوم کند و او سر حلقه متکلمین امامیه است که پس از هفتاد سال عمر در سال
۱۵۰ از دنیا رفت. [صفحه ۲۷۰ ] برید بن معاویه عجلی از وجوه بزرگان اصحاب و ثقه و فقیه بود و کلیه علمای عصر بر تفقه و
افقهیت او اتفاق داشتند. عبدالله ابییعفور از امام جعفر صادق پرسید برخی اوقات مردم از من مسائل میپرسند که دسترسی به شما
ندارم از کی بپرسم فرمود از محمد بن مسلم که میان شماست بپرس که وجیه و مورد اعتماد است و این محمد بن مسلم کسی است
که مفاخره میکرد میگفت ۳۰۰۰۰ حدیث از امام محمد باقر علیه السلام فرا گرفتم و شانزده هزار ۱۶۰۰۰ حدیث از امام جعفر
صادق علیه السلام آموختم. ابوبصیر از دو چشم نابینا شد و او گفت وارد شدم بر امام محمد باقر علیه السلام عرض کردم شما قادر
هستید مرده را زنده کنید و اکمه و ابرص را شفا بدهید فرمود آری باذن الله بعد فرمود نزدیک بیا نزدیک رفتم دست مبارک را به
صورت و چشمهای من کشید چشمم بینا شد آسمان و زمین و همه کس را میدیدم آنگاه فرمود ای ابوبصیر آیا میل داری چشمت
بینا باشد و فردای قیامت از تو حساب بخواهند برای رسیدگی دیوان محاسبات الهی و ثواب و عقاب پای میزان حاضر شوی یا نابینا
باشی و مستقیم به بهشت عدل الهی بروی عرض کردم میل دارم نابینا باشم و به بهشت بروم امام محمد باقر علیه السلام دستی دیگر بر
سر و چشمم کشید به حال اول برگشتم و جائی را نمیدیدم. دو نفر از اصحاب مکفوف و نابینا بودند که بختری از دیگری افقه
بوده و برخی نوشتهاند که دو نفر هر دو ابوبصیر بودند یکی لیث بختری مرادی و دیگری عبدالله بن محمد اسدی و سومی گفتهاند
که ابوبصیر یحیی بن قسم حذاء مکفوف بود که از اصحاب حضرت موسی بن جعفر و امام رضا علیه السلام بوده و افضل آنها
بختری است و درباره آنها فرمود بشر المخبتین بالجنه این فضایل در همه این فقهای اولیه و اصحاب امام محمد باقر (ع) بوده است
که ما در دائرةالمعارف رجال شرح حال هر یک را دادهایم. آنها اصحابی بودند که امام جعفر صادق علیه السلام درباره آنها همان
عبارت را فرمود که امام حسین درباره وفاداری اصحابش فرمود قال (ع) ما وجدت احدأ خذ بقولی و اطاع امری وحداحذو اصحابی
غر رجلین رحمهما الله تعالی عبدالله بن ابییعفور و حمران بن اعین اما انهما مؤمنان خالصان من شیعتنا اسمائهما عندنا فی کتاب
اصحاب الیمین الذی اعطی الله محمدا [صفحه ۲۷۱ ] جابر جعفی متوفی ۱۳۸ میگوید: هفتاد هزار حدیث از امام محمد باقر
علیه السلام روایت کرده است. امام محمد باقر (ع) فضیل بن یسار رامنا اهل البیت معرفی فرمود
برگرفته از کتاب زندگانی حضرت امام محمد باقر علیه السلام نوشته: حسین عمادزاده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


یک × = 7