گسترش و ترویج علوم

تعلیمات امام باقر در احکام متعارضه

انما علینا ان نلقی الیکم الاصول و علیکم ان تفرعوا
در اسلام به همان دلایل که سابق گفتیم اختلاف اخبار پدید آمد و گاهی دو خبر و دو حدیث متعارض دیده میشود که در صدر اسلام وجود داشته و امام علیه السلام تکلیف این احادیث را روشن فرمود
زراره و ابوبصیر از حضرت امام محمدباقر علیه السلام و پس از او از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده اند که فرمود انما علینا ان نلقی الیکم الاصول و علیکم ان تفرعوا بر ماست که اصول احکام را به شما بیاموزیم و تلقین کنیم و بر شماست که از آن از روی علم و بصیرت و ذکاء و درایت و فراست فروع آن را خود ترتیب دهید تا مشکلات آنها حل گردد و آن فروع را بر اصول متفرع گردانید آنگاه زراره عرض میکند فدای تو گردم گاهی دو خبر یا دو حدیث که با یکدیگر متعارض هستند به ما میرسد به کدام یک اعتماد کنیم – و به اجرا گذاریم
فقال (ع) یا زراره خذ بما اشتهر بین اصحابک و دع الشاذ النادر فرمود ای زراره هر وقت با احادیث متعارض برخوردید و دو حدیثی شنیدید که با هم تعارض داشته باشند به آن خبر و حدیثی اعتماد کن که در میان یاران و اصحاب تو معمول است و شهرتی دارد و هر کدام شاذ و نادر است فروگذار و نادیده انگار
زراره میگوید ای سید و سرور من اگر این دو حدیث هر دو مشهور و ماثور و مروی
[صفحه ۱۳۴]
باشد چه کنم؟
فقال (ع) خذ بقول اعدلهما عندک و اوثقهما فی نفسک یعنی هر یک را که نزد خود اعدل و اوثق بشناسی همان را بگیر و عمل کن.
زراره باز پرسید راویان هر دو عدل و موثق و مرضی هستند فرمود: انظر ما وافق منهما مذهب العامه فاترکه و خذ بما خالفهم یعنی هر کدام با مذهب عامه سنی توافق دارد آن را متروک دار و آنکه مخالف عامه است عمل کن.
زراره برای آنکه خوب مطلب حلاجی شود و تمام توهمات مورد توجه قرار گیرد باز هم از امام علیه السلام پرسید این دو خبر متعارض عدل و مرضی و ماثور یا هر دو موافق مذهب عامه یا هر دو مخالف مینماید تکلیف من چیست؟!
فقال اذن فخذ بما فیه الحائط لدینک و اترک ما خالف الاحتیاط فرمود در این حال هر یک را برای حفظ ارکان دین اقرب به احتیاط شناختی بگیر و عمل کن و آن دیگر را که مخالفت دارد ترک نما زراره باز عرض میکند اگر هر دو با هم موافق احتیاط یا مخالف احتیاط باشد چه باید کرد.
فقال اذن فتخیر احدهما فتاخذ به و تدع الاخر فرمود ای زراره خودت در این موارد به نیروی استنباط و اجتهاد خود یکی را برگزین که به ظن قوی اصح احادیث باشد
در روایتی که یکی دیگر از اصحاب همین سئوال را کرد فرمود اذن فارجه حتی تلقی امامک فتسئله یعنی خود را به امام خود برسان و از او حقیقت او را پرسش کن و علامه مجلسی میگوید این خبر دلالت میکند که موافقت با احتیاط از جمله مرجحات خبرین متعارضین است
برگرفته از کتاب زندگانی امام محمد باقر علیه السلام نوشته آقای حسین عماد زاده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


− 4 = چهار