امامت و رهبری، حاکمان زمان, حوادث، وقایع، هجرت

تلاشهای فرهنگی امام باقر العلوم علیه السلام – فقه و فرهنگ

دایر نمودن مدارس علمی در زمان باقر العلوم علیه السلام در مدینه، کوفه، قم، ری، خراسان و… از محورهای شکوفایی فرهنگی به
شمار میرود. در این مدارس ده ها نفر از فرزانگان، از دانش شکوفا کنندهی دانش پیامبران، بهرهها بردند. هزاران حدیث از
احادیث رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم با زبان حضرت بر زبانها جاری شد. باقر العلوم علیه السلام از پایه گذاران توسعه
فرهنگی فقه و معارف شیعه میباشد. [صفحه ۲۱۹ ] در زمان باقر العلوم علیه السلام به لحاظ ویژگی آن زمان که نقل حدیث از
رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم آزاد شد؛ فرصت دایر نمودن حوزههای فقهی و فرهنگی فراهم آمد. امام همام از این فرصت،
کمال بهرهوری نمودند و حوزههای متعدد که افراد فرزانه فراوان در آنها گرد آمده بودند و از محضر باقر العلوم علیه السلام بهرهها
میبردند، دایر شدند. حوزههای فقهی و فرهنگی مانند حوزه مدینه که از دورترین مناطق برای فراگیری علوم الهی و مناسک دینی
از زبان باقر العلوم علیه السلام در مدینه در زمینههای گوناگون صادر « قال الباقر علیه السلام » به به آنجا روانه میشدند. صدها روایت
شد. فقهای بنام و فرزانهای چون محمد بن مسلمها، زرارهها، ابان بن تغلبها، جابر بن یزید جعفیها که هزاران حدیث شنیدند و
نقل نمودند، از محضر باقر العلوم علیه السلام بهره بردند. صدها شاگرد فقیه و متکلم و مفسر… در دامن باقر العلوم علیه السلام
پرورش یافتند. [ ۳۸۸ ]. نجاشی در شرح حال حسن بن علی بن زیاد، از محمد بن عیسی روایت میکند، که وی برای فراهم آوردن
صفحه ۸۴ از ۱۱۰
حدیث به کوفه میرود. در کوفه به حسن بن علی برخورد میکند. از وی تقاضای برخی کتابهای روایتی را برای نقل حدیث
مینماید، که وی در اختیار او میگذارد. آنگاه میگوید اگر میدانستم به دنبال این احادیث میآمدند بیشتر فراهم میکردم، من
در این مسجد (مسجد کوفه) از نهصد نفر عالم حدیث میشنیدم که همه میگفتند، حدثنی جعفر بن محمد. [ ۳۸۹ ] معلوم است
جعفر بن محمد ادامه دهنده همان حوزه فرهنگی و فقهی است که در زمان پدرش محمد بن [صفحه ۲۲۰ ] علی (علیهما السلام) دایر
شده است. فرزانگانی مانند محمد بن مسلم و جابر جعفی در محضر باقر العلوم علیه السلام تربیت میشوند. محمد بن مسلم موفق
میشود تعداد سی هزار حدیث از باقر العلوم علیه السلام و شانزده هزار حدیث از صادق آل محمد علیه السلام ضبط و نقل نماید.
۳۹۰ ]. جابر جعفی موفق میشود هفتاد هزار حدیث در راستای معارف و احکام از امام باقر علیه السلام و از زبان رسول الله صلی الله ]
علیه و آله و سلم ضبط و نقل کند. [ ۳۹۱ ] و حتی صحیح مسلم از زبان جابر میگوید: جابر سی یا پنجاه و یا هفتاد هزار حدیث از
باقر العلوم علیه السلام از زبان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نقل میکند، حدثنا سفیان قال سمعت جابرا یحدث من ثلاثین
الف حدیث، سمعت جابر الجعفی یقول عندی خمسون الف حدیث عن النبی، سمعت جابرا یقول عندی سبعون الف حدیث عن
ابیجعفر عن النبی کلها صحیح. [ ۳۹۲ ]. گرچه این هزاران حدیث اکنون در دسترس همگان نباشد. زیرا دسیسهها در طول زمان
باعث محو بسیاری آنها شده است. و برخی از آنها هم از معارف و اسراری بوده است، که امثال جابر حق بازگویی برای دیگران را
نداشتند. چنان که جابر به امام اظهار میدارد سینهام از این علوم موج میزند؛ توان ندارم آنها را پنهان کنم چه کار کنم! امام باقر
علیه السلام به وی میفرماید به صحرا برو گودالی حفر کن و آنجا بازگو کن. [ ۳۹۳ ]. البته اکنون نیز بسیاری از این احادیث در
دسترس است، و شکوفایی [صفحه ۲۲۱ ] فقه محمدی علیه السلام و تحکیم پایههای معارف الهی، بازگشت به دوران امام باقر
علیه السلام دارد. افزون بر این که انتشار این حجم از احادیث صحیح که از کوثر معارف قرآن و عترت سرچشمه میگرفته، نقش
خود را در آن دوران بحران فرهنگی که از جانب حزب عثمانیه پدید آمده بوده، ایفا نموده است. این گونه اقدامهای گسترده بود
که معارف و احکام را احیا نمود و در سراسر فقه و معارف سخن از قال الباقر علیه السلام و قال الصادق علیه السلام است. این گونه
نقش آفرینی فرهنگی است، که خود فرمودند در شرق و غرب عالم هر جا سخن صحیح باشد از برکت ما اهل بیت است. شرقا او
به شرق و غرب عالم بروید هر جا سخن و دانش درست » [ غربا فلا تجدان علما صحیحا الا شیئا خرج من عندنا اهل البیت. [ ۳۹۴
هر جا سخن از فضیلت است هر جا سخن از معارف الهی و احکام .« یافتید، بدانید آن فضیلت از نزد ما (اهل بیت) صادر شده است
محمدی صلی الله علیه و آله و سلم است به برکت عترت است. زیرا عترت با تلاش پر ثمر فرهنگی خویش در برابر تهاجم فرهنگی
قد برافراشت و کوثر معارف را در شرق و غرب عالم جاری ساخت. همان گونه که در یک شعاع وسیعتر میتوان گفت هر جای
دنیا که سخن و معرفت درست یافت شود، از برکت وحی و مکتب پیامبران است. نهضت فرهنگی باقر العلوم علیه السلام و فرزند
برومندش صادق آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم تا آن مقدار است، که اگر در حوزه فقه و فرهنگ روایات و آثار این دو امام
[ نباشد، فقه و فرهنگی باقی نمیماند. [صفحه ۲۲۲
برگرفته از کتاب امام باقر علیهالسلام الگوی زندگی نوشته: حبیب الله احمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


− پنج = 4