زیارت نامه و ادعیه

دعا و نیایش های امام باقر

دعاها و نیایشهای امام باقر (ع)، در نظر اهل معرفت و بینش، خود چشمهای
[صفحه ۲۳۵]
جوشان از درسهای توحیدی و اخلاقی است.
آگاهانی که علم را از مبدا زلال وحی به ارث بردهاند و گنجینههای معرفت را سینه به سینه از رسول خدا گرفتهاند، در راز و نیازهایشان با خدا نیز، پیامدار ارزشها و ترسیم کنندهی چهرهی انسان وارسته و متعالی هستند.
اگر ما از دعاها، سود نمیجوییم، بدان جهت است که جز ظاهر الفاظ، از آن چیزی دریافت نمیکنیم، و معانی و لوازم آن معانی را مورد تامل قرار نمیدهیم.
اکنون با تاملی بایسته به بخشی از دعاهای امام باقر (ع) مینگریم:
امام باقر (ع) پس از نماز شب، هماره این دعا را زمزمه میکرد:
لا اله الا الله وحده لا شریک له؛
معبودی جز خدای یگانهی بیشریک نیست.
له الملک و له الحمد؛
فرمانروایی بر نظام هستی در انحصار او است و همهی ستایشها نیز.
یحیی و یمیت و یمیت و یحیی؛
حیات میبخشد و میمیراند، میمیراند و زنده میسازد.
بیده الخیر و هو علی کل شیء قدیر؛
هر خیر و ارزشی در قملرو و ارادهی او است و او بر هر چیز توانا است.
اللهم لک الحمد یا رب؛
بار الها! ستایشها، همه مخصوص تو است.
انت نور السماوات و الارض؛
تو نور آسمانها و زمینی.
فلک الحمد؛
پس (بر این روشنی وجود) تنها تو را باید ستود.
انت قوام السماوات و الارض؛
تو مایهی قوام و ایستایی آسمانها و زمینی.
فلک الحمد؛
پس (بر این ایستایی و استحکام نظام هستی) تنها تو را باید ستایش کرد.
و انت جمال السماوات و الارض؛
[صفحه ۲۳۶]
و تو جمال و زیبایی آسمانها و زمینی.
فلک الحمد؛
پس تو را بر این جمال، ستایش و حمد باید کرد.
و انت تجیب دعوه المضطرین؛
و تویی پاسخگوی نیازمندان افتاده در دام ناگزیری و اضطرار.
فلک الحمد؛
پس (بر این پاسخگویی و مشکلگشایی) تو را ستایش باد.
و انت ارحم الراحمین؛
در حالی که تو مهربانترین مهربانانی.
اللهم بک تنزل کل حاجه؛
بار الها! هر نیازی، سرانجام رو به تو دارد.
فلک الحمد؛
پس تو را (بر این منزلت) سپاس!
و بک یا الهی انزلت حوائجی اللیله؛
خداوندا! امشب من نیز خواستهها و آرزوهایم را به پیشگاه تو آوردهام.
فاقضها لی یا قاضی الحوائج؛
پس نیازهایم را بر آور ای بر آورندهی نیازها.

اللهم انت الحق؛
بار الها! تو خود حقی، تمام حق
و قولک الحق؛
و سخن و پیام تو حق (مبرا از نارسایی و ضعف)
و وعدک الحق؛
و وعدههای تو حق (بدون تخلف و دروغ)
و انت ملک الحق؛
و فرمانروایی تو حق (به دور از بیهودگی و ظلم)
اشهد ان لقائک الحق؛
گواهی میدهم که ملاقات تو (مشاهدهی نظام کیفر و پاداش تو در قیامت و یقین
[صفحه ۲۳۷]
به حقانیت وعدههایت) حق است و تحققپذیر.
و ان الساعه اتیه لا ریب فیها؛
و گواهی میدهم که لحظهی بر پایی قیامت خواهد آمد و شکی در آن راه ندارد.
و انک تبعث من فی القبور؛
و اقرار میکنم که تمامی خفتگان در گور را زنده خواهی ساخت و بر خواهی انگیخت.
اللهم لک اسلمت؛
بارالها، تنها در برابر تو تسلیم و فرمانبرم.
و بک امنت؛
و به تو ایمان دارم.
و علیک توکلت؛
و بر تو توکل کردهام.
و بک خاصمت؛

و به وسیلهی تو و به اتکای بر تو با دشمنان، ستیز کنم.
و الیک حاکمت؛
و تو را در امور حاکم و داور گزینم.
فاغفر لی ما قدمت و اخرت؛
پس آنچه را در گذشته انجام دادهام و یا آنچه را که به تاخیر افکندهام، بر من ببخشای.
و اسررت و اعلنت؛
چه کارهایی که در نهان انجام دادهام و چه آنچه را که آشکار مرتکب شدهام.
انک الحی الذی لا اله الا انت. [۴۱۸].
همانا تویی آن حقیقت زنده (که مرگ و فنا نداری) همان معبود یگانهی بیهمتا. اگر در مضمون عالی این نیایش دقت شود، فشردهای است از پیامهای به حق قرآن، که به ترتیب، این درسها و پیامها را با زبان عشق و نیایش و خضوع و بندگی به
[صفحه ۲۳۸]
روح و اعماق وجود انسان، میرساند.
یگانگی خدا در معبودیت، یگانگی خدا در فرمانروایی بر هستی، عظمت و والایی قابل ستایش فرمانروایی بهینهی خدا، مرگ و حیات مقهور خدا و قانون آن در اختیار او، خدا مبدا و منشا همهی ارزشها در نظام وجود، خدا دارای قدرت مطلق، پروردگاری خدا و تکامل بخشی او به خلق، شایان ستایش، نور وجود و تکامل و رهیابی در نظام جهان متکی به خدا، قوام و پایداری جهان، از آن خدا، زیبایی آسمانها و زمین در پرتو جلوهی جمال خدا. (خدا با چنین ویژگیها و صفات) تنها ملجا نیازمندان و تنها پاسخگوی واقعی ایشان، حقانیت وجود خدا، قرآن، وعدهی بهشت و دوزخ، حقانیت قیامت و لقای الهی، حقانیت رستاخیز آدمیان از قبرها، اقرار دوباره و چند باره به تسلیم و ایمان و توکل و…
اینها همه و همه، همان پیامهایی است که در سراسر قرآن، مورد توجه وحی است و خداوند به آدمیان یادآوری کرده است.
نیایشی دیگر
امام باقر (ع) پس از نماز شب در نیایش با خداوند این فرازها را بیان میداشت:
اللهم بحق محمد و آل محمد، صل علی محمد و آل محمد؛
خداوندا! به حق محمد و خاندان او بر محمد و خاندانش درود فرست.
و لا تومنا مکرک؛
خداوندا! ما را فارغ از مکرت (غافل از برنامهها و مجازاتهایی که برای گنهکاران قرار دادهای) قرار مده.
و لا تنسنا ذکرک؛
و ما را از یاد خویش در سراب غفلت و فراموشی رها مکن.
و لا تکشف عنا سترک؛
پوشش و حجاب خطا پوشت را از کردار ما بر مگیر (ما را رسوا مکن).
و لا تحرمنا فضلک؛
ما را از لطف و فضل خویش محروم و بیبهره مدار.
و لا تحل علینا غضبک؛
خشمت را بر ما جاری مساز.
[صفحه ۲۳۹]
و لا تباعدنا من جوارک؛
و ما را از جوار رحمتت دور مگردان.
و لا تنقصنا من رحمتک؛
و رحمتهایت را از ما دریغ مکن.
و لا تنزع عنا برکاتک؛
و برکاتت را از ما دور مگردان.
و لا تمنعنا عافیتک؛
و ما را از سلامتی و عافیتت، بیبهره مساز.
و اصلح لنا ما اعطیتنا؛
و آنچه را که به ما عطا کردهای، سامان بخش و مایهی صلاح ما قرار ده.
و زدنا من فضلک المبارک الطیب الحسن الجمیل؛
از الطاف دیرپایت و از نعمتهای پاکیزه، نیکو و زبیایت ما را افزون عطا کن.
و لا تغیر ما بنا من نعمتک؛
به خاطر رفتار ناشایست ما، نعمتهایت را باز مگیر و تغییر مده.
و لا تویسنا من روحک؛
و ما را از امداد و حمایت و لطفت مایوس مگردان.
و لا تهنا بکرامتک؛
به بزرگواری خویش، ما را خوار مگردان.
و لا تضلنا بعد اذ هدیتنا؛
و پس از راهیابی به هدایت، ما را در گمراهی فرو مگذار.
وهب لنا من لدنک رحمه؛
و از جانب خویش رحمتی ویژه به ما ارزانی دار.
انک انت الوهاب؛
همانا تو بخششها و الطاف بسیار داری.
اللهم اجعل قلوبنا سالمه؛
بار الها! قلبهایمان را سالم (فاقد کبر و شقاوت و…) قرار ده.
و ارواحنا طیبه؛
[صفحه ۲۴۰]
و روحمان را پاکیزه.
و السنتنا صادقه؛
و زبانمان را صادق و راستگو
و ایماننا دائما؛
و ایمانمان را همیشگی و پایدار
و یقیننا صادقا؛
و یقین ما را راستین.
و تجارتنا لا تبور؛
و داد و ستدمان را (در میدان عمر) بارور و بی شکست قرار ده!
ربنا آتنا فی الدنیا حسنه؛
پروردگارا! هم در دنیا به ما نیکی عطا کن.
و فی الآخره حسنه؛
و هم در آخرت.
و قنا عذاب النار. [۴۱۹].
و ما را از فرو افتادن در آتش دوزخ نگاهدار!
نیایشی دیگر
مردان خدا، در هنگام تلاش و استراحت، اندوه و شادی، سختی و آسانی و… از یاد خدا و نیایش با او غافل نمیمانند.
امام باقر (ع)، علاوه بر نیایشها و دعاهای پر محتوایی که پس از نمازها و در دل شب، به درگاه خدا عرضه میداشت، حتی به هنگام استراحت و خوابیدن نیز خویش را در محضر او میدید و با محبوب خود، راز و نیاز مینمود و میگفت:
بسم الله الرحمن الرحیم.
به نام خداوند بخشندهی مهربان
اللهم انی اسلمت نفسی الیک؛
بارالها! جانم را به پیشگاهت تسلیم داشته (سراپا رام و فرمانبر توام)
[صفحه ۲۴۱]
و وجهت وجهی الیک؛
تمام توجهم را به سوی تو معطوف داشتهام.
و فوضت امری الیک؛
سامان همهی امورم را به تو واگذار کرده (از تو انتظار سامان بخشی دارم).
والجات ظهری الیک؛
به لطف و امداد تو تکیه دارم و پناه آوردهام.
توکلت علیک رهبه منک؛
بر تو توکل دارم در حالی که از مخالفت با فرمانهایت بیمناکم.
و رغبه الیک؛
و به نعمتها و لطف تو امیدوارم و به آنها چشم دوختهام.
لا منجی و لا ملجا منک الا الیک؛
هیچ جایی برای نجات و هیچ پناهگاهی نیست (که به هنگام نافرمانی تو به آنجا گریزیم) جز به سوی خود تو!،
آمنت بکتابک الذی انزلت؛
به کتاب آسمانی ای که فرو فرستادهای.
و برسولک الذی ارسلت. [۴۲۰].
و نیز به پیامبری که مبعوث داشتهای، ایمان دارم.
امام (ع) پس از این راز و نیاز عارفانه، مشغول تسبیح حضرت زهرا (س) میشد که آن چیزی جز ذکر «الله اکبر» و «الحمد لله» و «سبحان الله» نیست.
اگر در مضمون نیایش فوق تامل شود، تناسب مطالب آن با هنگام خواب، آشکار میگردد؛ چه، خواب، نمودی است از مرگ، و لحظهی خوابیدن، لحظهای است که میتواند شباهتهای زیادی به لحظهی مردن آدمی داشته باشد. لحظهای که باید تلاشهای گذشته را کنار نهاد و تسلیم خاموشی و بیارادگی شد و قدم در میدانی گذاشت که انسان قادر به جلب منفعت برای خویش یا دفع زیان از خود نیست. و آدمی به شدت خود را نیازمند حامی و نگاهبان میبیند.
[صفحه ۲۴۲]
این جا است که امام باقر (ع) نفس خویش را تسلیم پروردگار میبیند، توجه خود را تنها به جانب او قرار میدهد، سرنوشتش را به خدا تفویض میکند و.. سرانجام به حقانیت کتاب الهی و رسالت پیامبر (ص) دوباره و چند باره اقرار میکند.
امروز در پرتو علوم تربیتی، تاثیر سازندهی این افزارها – آن هم در لحظات حساس زندگی – تبیین شده است، و بر اهل دانش و بینش مخفی نیست.
[صفحه ۲۴۵]
برگرفته از کتاب امام باقر علیه السلام جلوه امامت در افق دانش نوشته آقای احمد ترابی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


هشت − = 1