از دیدگاه قرآن

سوره القدر

اشاره
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۳۳۱
«إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِن کُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ هِیَ حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ» [۵- ۱]
ما [قرآن را] در شب قدر نازل کردیم. و از شب قدر، چه آگاهت کرد. شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است. در آن [شب فرشتگان، با روح، به فرمان پروردگارشان فرود می‌آیند، برای هر کاری [آن شب تا دم صبح، صلح و سلام است.
متن روایت‌
۱ علی بن ابراهیم عن ابیه عن ابن ابی عمیر عن عمر بن اذنیه عن الفضیل وزراره ومحمد بن مسلم عن حمران انه سأل ابا جعفر (ع) عن قول الله عزوجل «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهٍ مُبَارَکَهٍ» «۱»: (ما آن را در شبی فرخنده نازل کردیم) قال: نعم لیله القدر وهی فی کل سنه فی شهر رمضان فی العشر الاواخر فلم ینزل القرآن الا فی لیله القدر. قال الله عزوجل:
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۳۳۲
«فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ» «۱»: (در آن [شب هر [گونه کاری [به نحوی استوار فیصله می‌یابد.) قال: یُقّدر فی لیله القدر کل شی‌ء یکون فی تلک السنه الی مثلها من قابل: خیر وشر، طاعه ومعصیه ومولود واجل أورزق، فما قدر فی تلک السنه و قضی فهو المحتوم. ولله عزوجل فیه المشیئه. قال: قلت: «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» أیّ شی‌ء عُنی بذلک؟ فقال: العمل الصالح فیها من الصلوه و الزکاه و انواع الخیر، خیر من العمل فی الف شهر لیس فیها لیله القدر ولولا ما یضاعف الله تبارک و تعالی للمؤمنین، ما بلغوا ولکن الله یضاعف لهم الحسنات بحبنا. «۲» [۱۹۱]
۲- «فِی لَیْلَهِ الْقَدْر» قال جعفر رضی الله عنه: بلغنی انها لیله ست عشره او سبع عشره. «۳» [۱۹۲]
۳- محمد بن جمهور عن صفوان عن ابن مسکان عن ابی بصیر عن ابی عبدالله (ع) فی قوله عزوجل «خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ». قال: هو سلطان بنی امیه. لیله من امام عادل خیر من الف شهر ملک بنی امیه. قال: قوله «تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِن کُلِّ أَمْرٍ» ای من عند ربهم علی محمد و آل محمد بکل امر سلام. «۴» [۱۹۳]
۴ اخبرنا الحسین بن عبیدالله عن احمد بن محمد بن یحیی عن ابیه محمد بن یحیی عن احمد بن محمد بن عیسی عن الحسین بن سعید عن الحسن عن اخیه عن زُرعه عن سماعه عن ابی عبدالله (ع) قال: قال لی: صل فی لیله احدی وعشرین ولیله ثلاث وعشرین من شهر رمضان فی کل واحده منها إن قویت علی ذلک مائه رکعه سوی الثلاثه عشر وأسهر فیهما حتی تصبح. فإن ذلک یستحب أن یکون فی صلاه ودعاء وتضرع فانه یرجی أن تکون لیله
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۳۳۳
القدر فی إحداهما و «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ». «۱» [۱۹۴]
۵ علی بن ابراهیم عن ابیه عن ابی عمیر عن غیر واحد عن ابی عبدالله (ع) قالوا: قال لی بعض اصحابنا و لا اعلمه الا سعید السمان: کیف یکون لیله القدر خیرا من الف شهر؟ قال: العمل فیها خیر من العمل فی الف شهر لیس فیها لیله القدر. «۲» [۱۹۵]
۶ ابوجعفر الطوسی عن رجاله عن عبدالله بن عجلان السکونی قال: سمعت ابا جعفر (ع) یقول فی خبر طویل فیه: و ما من بیت من بیوت الائمه منا الا و فیه معراج الملائکه لقول الله عزوجل «تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِن کُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ» قال: قلت: من کل امر؟ قال: بکل امر. قلت: هذا التنزیل؟ قال: نعم. «۳» [۱۹۶]
۷ محمد بن علی بن ابراهیم قال: حدثنی ابی عن جدی عن عمر بن ابراهیم عن یونس عن علی بن یحیی عن ابی بصیر عن ابی عبدالله (ع) انه سئل عن تفسیر «بسم الله الرحمن الرحیم … و منه قال: فی تفسیر «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ» قال الصادق (ع): نزل القرآن فی لیله القدر الی البیت المعمور جمله ثم نزل من البیت المعمور علی رسول الله (ص) فی طول عشرین سنه. «وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ» و معنی لیله القدر أن الله تبارک و تعالی یقدر فیها الاجال و الارزاق و ما یکون فی السنه من موت او حیاه او جدب او خصب او شده او رخاء او خیر او شر. «تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ» علی امام الزمان مع روح القدس. و قوله تبارک و تعالی «تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم» و یرفعون ما کتبوه الی الامام و یلقی الله ذلک الی رسول الله (ص) ثم إلی امیرالمؤمنین ثم الی الائمه (علیهم السلام) واحداً بعد واحد حتی یلقوه الی الامام. و قوله «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ» قال: ان رسول الله (ص) رأی فی نومه کأن
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۳۳۴
قروداً تصعد منبره فغمّه ذلک. فأنزل الله عزوجل «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ» تمکلها بنو امیه لیس فیها لیله القدر. و قوله «مِن کُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ» قال: تحیه الامام یحیی بها إلی أن یطلع الفجر یعنی هذه اللیله. «۱» [۱۹۷]
۸ حدثنا احمد بن محمد عن علی بن الحکم عن سیف بن عَمیَره عن داود بن فرقد قال: سألته عن قول الله عزوجل «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ» قال: نزل فیها ما یکون من السنه الی السنه من موت او مولود. قلت له: إلی من؟ فقال: إلی من عسی أن یکون. إن الناس فی تلک اللیله فی صلوه و دعاء و مسأله و صاحب هذا الامر فی شغل تنزل الملائکه إلیه بأمور السنه من غروب الشمس الی طلوعها من کل امر سلام هی له إلی أن یطلع الفجر. «۲» [۱۹۸]
۹ حدثنا احمد بن الحسین عن المختار بن زیاد عن ابی جعفر محمد بن سلیمان عن ابیه عن ابی بصیر قال: کنت مع ابی عبدالله (ع) فذکر شیئاً من امر الامام اذا ولد. قال: و استوجب زیاره الروح فی لیله القدر فقلت له: جعلت فداک ألیس الروح جبرائیل؟ قال: جبرائیل من الملائکه، و الروح خلق اعظم من الملائکه ألیس الله یقول: «تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ»؟ «۳»
[۱۹۹]
۱۰ احمد بن اسحاق عن الحسن بن عباس بن حَریش عن ابی جعفر (ع) قال: سأل ابا عبدالله (ع) رجل من اهل بیته عن سوره «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ» فقال: «ویلک سألت عن عظیم. ایاک والسؤال عن مثل هذا. فقام الرجل وقال: فأتیته یوماً فاقبلت علیه فسألته فقال:
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۳۳۵
انا انزلناه، نورٌ عند الانبیاء والاوصیاء لایریدون حاجه من السماء ولا من الارض الا ذکروها لذلک النور فاتاهم بها … «۱»» [۲۰۰]
۱۱ محمد بن جمهور عن موسی بن بکر عن زراره عن حمران قال: سألت ابا عبدالله (ع) عما یفرق فی لیله القدر … قال: و اما قوله تعالی «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ» ی عنی فاطمه (س) و فی قوله تعالی «تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا»، و «الملائکه» فی هذا الموضع المؤمنون الذین یملکون علم ال محمد و «الروح»، روح القدس و هو فی فاطمه (س) «مِن کُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ» یقول: من کل امر مسلمه «حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ» یعنی حتی یقوم القائم (ع). «۲» [۲۱۰]
۱۲ عن ابی عبدالله (ع) انه کان یقرأ هذه الآیه «بِإِذْنِ رَبِّهِم مِن کُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ» ای بکل امر الی محمد وعلی سلام. «۳» [۲۰۲]
۱۳ محمد بن القاسم بن عبید معنعنا عن ابی عبدالله (ع) انه قال: «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ» «اللیله» فاطمه و «القدر» الله. فمن عرف فاطمه حق معرفتها فقد ادرک لیله القدر و انما سمیت فاطمه لان الخلق فطموا عن معرفتها. «۴» [۲۰۳]
۱۴ احمد بن محمد عن علی بن الحسین عن محمد بن الولید و محمد بن احمد عن یونس بن یعقوب عن علی بن عیسی القماط عن عمه عن ابی عبدالله (ع) قال: رأی رسول الله (ص) فی مقامه بنی امیه یصعدون علی منبره و یضلون الناس عن الصراط القهقری. فاصبح
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۳۳۶
کئیباً حزیناً. قال: فهبط علیه جبرئیل. فقال: یا رسول الله! مالی اراک کئیباً حزینا؟ قال: یا جبرئیل! إنی رأیت بنی امیه فی لیلتی هذه یصعدون منبری من بعدی ویضلون الناس عن الصراط القهقری. قال: و الذی بعثک بالحق نبیا اننی ما اطلعت علیه. فعرج الی السماء فلم یلبث أن نزل علیه بآی من القرآن یؤنسه بها. قال: «أَفَرَأَیْتَ إِن مَّتَّعْنَاهُمْ سِنِینَ ثُمَّ جَاءَهُم مَّا کَانُوا یُوعَدُونَ مَا أَغْنَی عَنْهُم مَّا کَانُوا یُمَتَّعُونَ» «۱»
: (مگر نمی دانی که اگر سال‌ها آنان را برخوردار کنیم، و آن گاه آنچه که [بدان بیم داده می‌شوند بدیشان برسد، آنچه از آن برخوردار می‌شوند، به کارشان نمی آید.) و انزل علیه «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ» جعل الله عزوجل «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَ لْفِ شَهْرٍ» جعل الله عزوجل لیله القدر لنبیه خیرا من الف شهر ملک بنی امیه …. «۲» [۲۰۴]
۱۵ حدثنا ابی رحمه الله عن سعد عن ابن عبدالله قال: حدثنا محمد بن الحسین بن ابی الخطاب عن محمد بن عبید بن مهران عن صالح بن عقبه عن المفضل بن عمر قال: ذکر عند ابی عبدالله (ع) «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ». قال: ما ابین فضلها علی السور! قال: قلت: و ایّ شی‌ء فضلها؟ قال: نزلت ولایه امیرالمؤمنین (ع) فیها قلت: فی لیله القدر التی نرتجیها فی شهررمضان؟ قال: نعم. هی لیله قدّرت فیها السموات و الارض و قدرت ولایه امیرالمؤمنین (ع) فیها. «۳» [۲۰۵]
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۳۳۷
نقد و بررسی‌
از ائمه (علیهم السلام) روایات بی شمار در شرح و توضیح سوره «القدر» به دست ما رسیده که احادیث یاد شده از آن جمله، است. این روایات اغلب حالت تفسیری دارند و همچون این سوره، ویژگی‌های شب قدر را از جنبه‌های گوناگون مورد بررسی قرار می‌دهند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


1 − یک =