سیره عملی و رفتاری, گسترش و ترویج علوم

علم الهی در مکتب امام باقر علیه السلام

و ما یعلم تأویله الا الله و الراسخون فی العلم سعدی از آنجا که فهم اوست سخن گفت ورنه خیالات و وهم کی رسد آنجا در اصول
کافی ابیبصیر از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده که فرمود ان لله عزوجل [صفحه ۷۰ ] علمین علم لا یعلمه الا هو و علم علمه
صفحه ۷۰ از ۲۶۹
ملائکته و رسله فما علمه ملائکته و رسله علیهمالسلام فنحن نعلمه فرمود برای خداوند تعالی دو علم است یک علم مخصوص به
ذات مقدس اوست که جز او هیچ کس نمیداند و یک علم که به فرشتگان و فرستادگان خود آموخته است و آنها خود واقف
میباشند و گاهی بر حسب اقتضای زمان پیغمبر یک یا چند مصداق آن را برای بشر آشکار نمودهاند. در این حدیث امام میفرماید
قسمت دوم علم الهی را ما میدانیم در این علم بر تمامت ملائکه و پیغمبران سلف سبقت و برتری دارند. امام محمد باقر (ع) در
روایت دیگری که مفصل خواهیم نگاشت درباره بداء همین سخن را به صورت دیگری فرمود که خداوند عالم دو علم دارد علمی
که در لوح محفوظ است و مخصوص اوست و علمی که در لوح محو و اثبات است و آن را در نظر پیغمبران و ائمه معصومین که
منتخب او هستند گذاشته است و در اینجا میفرماید ما میدانیم آن علمی را که خداوند تعالی به ملائکه و رسل خود آموخته است
و این جمله تأیید همان مفاد زیارت جامعه را میکند انتم معدن الحکمه و خزان العلم و نیز در تحت عنوان و لولا یمحو الله ما یشاء
فرمود مشیت ما مشیت الهی است و مشیت او مشیت ماست یعنی هر چه حضرت حق اراده فرماید به ما الهام و وحی شده و در
صحیفه جدهام فاطمه زهرا (س) دستور و وظیفه ما را معین فرموده تا بدان عمل کنیم که به اعمال حق در عالم کون و فساد هستیم و
ما هم عمل نمیکنیم جز آنچه او مشیت و اراده فرماید. علم الهی عین ذات حق است که در صفات ثبوتیه اثبات شده اولین صفات
ثابته حق علم است. عالم و قادر وحی است و مرید و مدرک هم سمیع است و بصیر و متکلم صادق در حکمت الهی این صفات
استدلال و مبرهن شده است [ ۳۰ ]. علم عام را به نام علم الکتاب و هو العلیم القدیر – علام الغیوب عالم الغیب و الشهاده و لا یعلم
الغیب الا هو و هو علیم بذات الصدور – و عنده مفاتح الغیب لا یعلمها [صفحه ۷۱ ] الا هو و یعلم ما فی البر و البحر و ما تسقط من
ورقۀ الا هو یعلمها و لا حبۀ فی السموات و الارض و لا رطب و لا یابس الا فی کتاب مبین که هیچ ذرهای از ذرات عالم از نظر او
مخفی نیست به همه چیز واقف و دانا و عالم و تواناست – علم غیب را جز او کسی نمیداند آنچه در دریاها و خشکیها است او
میداند – هیچ برگی از درخت نمیافتد و هیچ دانه در زمین نمیروید و هیچ تر و خشکی نیست مگر آنکه در کتاب مبین یا لوح
محفوظ که ترشحات علم الهی است میباشد اما علم خاص را که از نظر خلق و آفرینش بیان فرموده این است. ان الله عنده علم
الساعه و ینزل الغیث و یعلم ما فی الارحام و ما تدری نفس ماذا تکسب غدا و ما تدری نفس بای ارض تموت ان الله علیم خبیر
براستی که علم ساعت و قیامت و علم نزول باران و علم جنینشناسی و علم کسب و حرفه و اینکه فردا چه بازی کند روزگار و اینکه
چه کس در کدام نقطه دنیا خواهد مرد از علوم اختصاصی الهی است و او خدائی است که به همه چیز آگاه است. خداوند عالم این
علم و دانش خود را از روی مصلحت حسن انتظام شریعت پیغمبران و اوصیاء و اولیای خود که ائمه معصومین میباشند افاضه
اشراقیه فرموده که آنها به موهبت الهی بر تمام اسرار و رموز عالم واقف هستند و نقشه عالم وجود زیرنظر آنها میباشد و آنچه که
ائمه معصومین و مخصوصا حضرت امام محمد باقر علیه السلام تعلیم مسلمین فرموده و مکتب باقری بر پایه آن استوار گردیده روی
مبانی همین علم و دانش موهبتی و اشراقی افاضی الهی است وگرنه بشر قادر به سلطه بر همه این علوم نیست.
برگرفته از کتاب زندگانی حضرت امام محمد باقر علیه السلام نوشته: حسین عمادزاده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


پنج + 5 =