احادیث اخلاقی

علوم در قرآن از دیدگاه امام باقر علیه السلام

ما فرطنا فی الکتاب من شیء و نزلنا علیک الکتاب تبیانا لکل شیء از آیه ۳۸ سوره انعام به حکم عقل و شرع و به رهبری علم و
منطق و برهان و استدلال قرآن تنها ملجأ و مرجع سعادت خواهان جامعه بشریت است. در قرآن تمام آنچه بشر در زندگی بدان
محتاج است راهنمائی شده و هیچ خبری فروگذار نشده است و این شییء در آیات کریم عبارت از کلیه علوم بشری است که آنچه
پاسخ آنها که خواستهاند قرآن را محدود » تصور میشود و به صورت علم در میآید و بشر نیازمند آن است در قرآن موجود است
.« به علم شریعت کنند در رساله جداگانه که قسمتی از آن به قلم نگارنده در روزنامه وزین ندای حق درج شده داده شده است
چنانچه پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده: شرقوا او غربوا فلن تجدوا علما صحیحا الا ما خرج من هذا البیت [ ۶۹ ]. فرمود
اگر شرق و غرب را بگردید علمی مستدلتر و منطقیتر و صحیحتر از آنچه اهل بیت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم و عترت
تعلیم فرمودهاند نخواهید یافت که علوم اولین و آخرین از مبداء تا معاد برای مبتدی و منتهی در قرآن است و مفسر و مبین آن اهل
بیت و عترت هستند که به تمامی علوم مادی و معنوی دست داشته و نمونههای آن را در ضمن اخبار و احادیث و تفاسیر آیات بیان
کردهاند. یکی از مسائل مشکلی که بین حکماء و متکلمین و فرق مختلفه اسلامی درک مفاهیم آن اختلاف کشیده موضوع بداء
است که از غوامض مسائل علمی و از اصول معتقدات [صفحه ۳۱۵ ] اسلامی است – که نگارنده در جای خود از حضرت امام
محمد باقر علیه السلام [ ۷۰ ] در بیان تشریح تکون آدمی و حدیث مفصلی که مقدمه بیان معنی بداء است نقل کردهام و اینک باز
برای تشحیذ افکار خوانندگان عزیز به اجمال بداء را از جهت لغت و مفاهیم شرعی و حدیثی بیان میکنم تا ادراک مطلب آسان
گردد. در حدیث بداله فی الامر اذا ظهر له استصواب الشیء غیر الاول بداء برای خدا ظهور یک امر جدیدی نیست که تجدید شده
باشد غیر از امر اولی بلکه ظهور تصویب را ابلاغ میفرماید نه آنکه تصمیم جدیدی اتخاذ فرموده باشد. بداء مانند سلام به معنی
ظهور است در روایت ان الله لم یبدله من جهل – و قوله: ما بدء الله فی شیء الا کان فی علمه ان یبدء له بداء برای خدا در چیزی
نیست مگر آنکه علم او جل جلاله برای خلق ظاهر میشود. بداء ظهور است برای ما نه برای خدا که العیاذ بالله جاهل باشد و بعد
عالم شود یا علمش ناقص به چیزی باشد بعد کامل و ظاهر گردد بلکه در علم او ثابت است برای ما این تحولات جهل و علم و
شدت و عدت و مدت پدیدار میگردد. سید مرتضی (ره) میفرماید بداء برای خداوند یعنی ظهور یک حقیقتی پس از امر و نهی
چون امر و نهی بر مردم مجهول است بداء ظاهر میشود چون امر کرد یعنی بداء ظاهر شد و چون نهی کرد بداء مکشوف میشود –
و این معنی برای بشر بداء است نه برای حق زیرا او میداند چه امر و نهی میکند. نمیدانیم چه امر میکند و چه نهی مینماید مثلا
قبلا برای یک خواجه میداند به غلامش چه امر میکند و چه نهی مینماید غلام نمیداند یا در جریان کار امر و نهی مسیر او
عوض میشود امر برای آمر و ناهی حقیقت امر مکشوف است در قوله لنبلونکم حتی نعلم المجاهدین منکم بان تحمله مراد کیفیت
جهاد است قبل از مبادرت به جنگ که نمیدانستند چگونه در امتحان بیرون میآیند بدا در این جا ظهور جریان و کیفیت جنگ
بوده که در علم حق مکشوف و معلوم بوده ولی برای خود مغازی مجهول و مکتوم بوده پس از ارتکاب مبارزه و جهاد در میدان
کیفیت آن مکشوف بر او میشد و در حقیقت بدا ظاهر میشد.
برگرفته از کتاب زندگانی حضرت امام محمد باقر علیه السلام نوشته: حسین عمادزاده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


نُه − 7 =