سیره عملی و رفتاری, گسترش و ترویج علوم

فرق بین علم و عقل فرق بین علم و عرفان فرق بین درایت و حکمت در مکتب امام باقر علیه السلام

باید دانست که علم ادراک چیزی است بر حسب حقیقت آن چیز و این ادراک دو قسم است یا به حصول صور معلومات در نفس
است مثلا درخت را بیند و در نفس تصور کند که سبب ایجاد میوه است و علم به خصوصیات یک درخت از ریشه و ساقه و شاخ و
برگ و میوه و طرز تغذیه و تحولات و تطورات مزاج نباتی و آفات آن و تأثیر چوب و میوه آن پیدا کند. قسم دوم حکم نفس بر
چیزی بوجود آن چیز است خواه در نفی یا اثبات مانند حکم به اینکه طیاره چه وقت در حرکت است و چه موقع در سکون و آدمی
چه موقع در طی مراحل کمال است و چه وقت در سراشیبی انحطاط است قسم اول را در دین شریعت گویند که علم و ادراک اشیاء
را مینماید و به آدمی درسی از خوب و بد و خواص افکار و اعمال و کردار میدهد و حکماء همان را عقل گویند و لذا در شرع
هم احکامش منطبق با عقل است. قسم دوم را علم خوانند که اقسام آن را بیان کردیم پس فرق عقل و علم این شد که ادراک اگر
روی قواعدی است علم است و اگر حکم روی قواعد است عقل است و قیاس عقل و علم بر سه وجه است: اول عقل بدون علم که
عقل غریزی است مانند ادراک و عقول اطفال. دوم علم بدون عقل و آن دانش است که اکثر دیوانگان کسب کردهاند ارزشی
ندارد. سوم- عقل و علم که با هم وحدتی پیدا کنند و آن را عقل مستفاد گویند و گاهی از آن علم به معرفت تعبیر کردهاند که
درک با حکم عقلی توأم شده معرفت کامل به چیزی با تمام خصوصیات آن حاصل شده است. به عبارت دیگر علم درک بسیط
است و عقل علم قویست و یا عقل موضوع علم بسیط است [صفحه ۹۶ ] و عقل را بدین جهت عقل گفتهاند که مانع صاحبش
میشود از مبادرت در کاری که خلاف نظام امور است و علم گفتهاند برای آنکه علامت شیء است. اما فرق بین علم بسیط و
معرفت این است که معرفت درک آثار وجودی میکند ولی درک ذات وجود نمیکند و علم درک ذات وجود میکند از این
جهت درباره حق تعالی که غیر قابل درک است میگویند فلانی معرفتش به خدا بیشتر است اما نمیگویند علمش به خدا بیشتر
است زیرا آثار وجود حق را میشناسد نه ذات مقدس او را بر خلاف علم به درخت – بسیار میشود که علم به ذات درخت داریم و
معرفت به آثار و خواص آن نداریم اما فرق درایت و حکمت این است که درایت درک معرفت است و حکمت درک حقیقت
است چنانچه در عرف گویند فلانی را دیدم یعنی فهم بوجود او پیدا کردم اما نه آنکه آثار وجودی او را شناخته باشد در حالی که
.[ تعریف حکمت علم به حقیقت وجود است [ ۴۰
صفحه ۸۳ از ۲۶۹
برگرفته از کتاب زندگانی حضرت امام محمد باقر علیه السلام نوشته: حسین عمادزاده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


چهار + 9 =