احادیث و سخنان

متن روایت تفسیری سوره عبس

۱- احمد بن ادریس عن احمد بن محمد بن الحسین بن سعید عن الَنْضر بن سوُید، عن درست بن ابی منصور عن الاحول عن حمران بن اعیَن قال: سألت ابا عبدالله (ع) عن قول الله «لَابِثِینَ فِیهَا أَحْقَاباً» قال: «هذه فی الذین یخرجون من النار.» «۱» [۸]
۲- ابی قال: حدثنا سعد بن عبدالله عن یعقوب بن یزید عن جعفر بن محمد بن عقبه عمن رواه عن ابی عبدالله (ع) فی قول الله عزو جل «لَابِثِینَ فِیهَا أَحْقَاباً» قال: «ألاحقاب ثمانیه حقب و الحقبه ثمانون سنه و السنه ثلا ثمانه و ستون یوما و الیوم کألف سنه مما تعدون.» «۲» [۹]
۳ روی العیاشی باسناده عن حُمران قال: سألت ابا جعفر (ع) عن هذه الآیه، فقال: «هذه فی الذین یخرجون من النار.» «۳»
[۱۰]
نقد و بررسی
کلمه «احقاب» جمع «حقب» و در لغت به معنای دهر یا زمانی حدود هشتاد سال یا بیشتر است. «۴»
در روایت اول- که به سبب وجود افرادی جلیل القدر، ثقه والا مقام در سلسله سند همچون حمران بن اعین «۵»، محمد بن علی بن نعمان، «۶» نَضْر بن سُوَید «۷»، حسین بن سعید «۸»
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۹۶
و احمد بن عیسی الاشعری «۱»، از سندی معتبر برخوردار است- امام صادق (ع) آیه «لَابِثِینَ فِیهَا أَحْقَاباً» را در مورد کسانی می‌داند که سرانجام از آتش جهنم رهایی می‌یابند.
در روایت دوم امام ششم (ع) به تفسیر لغوی آیه پرداخته، «احقاب» را شامل هشت «حقب» و هر حقب را برابر با ۸۰ سال و هر سال را دارای ۳۶۰ روز می‌داند که هر روز آن بر اساس شمارش زمینی برابر با ۱۰۰۰ سال است.
در روایت سوم نیز امام باقر (ع) آیه مذکور را مربوط به کسانی می‌داند که از آتش جهنم بیرون می‌آیند.
اندیشمندان در تعیین مقدار حقب با یکدیگر اختلاف دارند، برخی آن را ۴۰ سال، گروهی ۷۰ سال و گروه دیگر آن را برابر با ۸۰ سال دانسته اند «۲». دومین روایت منسوب به امام صادق (ع) به مورد اخیر اشاره دارد؛ اما علی رغم وجود این اختلافات، نقطه اشتراک کلام مفسران آن است که «احقاب» به معنای حقبی بعد از حقب دیگر است و بر مدت زمان طولانی دلالت دارد.
در این که آیا آیه مورد نظر بر خلود طاغیان در آتش دوزخ یا رهایی آنان از عذاب دلالت دارد، اختلاف نظر است و در آن چند احتمال وجود دارد:
۱ احقاب به معنای حقبی بعد از حقب دیگر است به گونه‌ای که میان آنها انقطاع و فاصله ای نباشد.
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۹۷
۲ احقاب مشتمل بر ۴۲ حقب هر حقب ۷۰ خریف، هر خریف ۷۰۰ سال، هر سال ۳۶۰ روز و هر روز مانند ۱۰۰۰ سال است.
۳ خداوند از هر چه یاد کند برای آن مدتی معین می‌کند، مگر در مورد اهل دوزخ، که برای آنها مدت نگذاشته و فرموده است: «لَابِثِینَ فِیهَا أَحْقَاباً» ی عنی: تا ابد حقبی بعد از حقب دیگر می‌رسد و نهایتی ندارد، بنابراین آیه مذکور نشانگر خلود طاغیان در آتش است.
۴ آیه اشاره دارد که طغیانگران، در دوزخ احقابی می‌مانند که در آن جز حمیم و غساق چیزی نمی چشند، پس از گذشت این دوران، وارد مرحله ای دیگر می‌شوند که عذابی جدید چون زقوم و زمهریر در انتظار آنان است.
۵ این آیه در مورد اهل توحید است که مدتی طولانی در دوزخ می‌مانند، آن گاه از آن خارج می‌شوند.
علامه طباطبایی می‌فرماید: اگر چهارمین احتمال با سیاق سازگار باشد، بهتر از دیدگاه‌های دیگر است و در این صورت، آیه «لَا یَذُوقُونَ فِیهَا بَرْداً وَلَا شَرَاباً ….» «۱»: (در آن خنکی و شرابی نمی‌چشند.) صفت احقاب است. به عبارت دیگر احقابی با این ویژگی سپری می‌گردد آن‌گاه نوع عذاب تغییر می‌کند و این نشانگر خلود طاغیان در دوزخ است. در نتیجه، مراد از طاغین، کافران معاند هستند. «۲»
بانو متجهده امین بر آن است که خداوند در آیه مذکور، به یک نوع عذاب طغیان گران که احقابی به طول خواهد انجامید اشاره کرده، عذاب بعد از آن را مسکوت گذاشته است و از آن جا که طاغیان شامل کفار، معاندین، منافقین و فاسقین از مؤمنین هستند،
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۹۸
پس گروهی در آتش جاودانند و عده ای بعد از تحمل عذابی طولانی از آن رهایی می‌یابند و آیه هر دو گروه را شامل می‌شود. «۱»
حاصل آن که در مورد آیه یاد شده به طور کلی دو تفسیر وجود دارد: اول آن که این آیه از عذابی طولانی سخن می‌گوید که در انتظار طغیان کنندگان اهل توحید است و سرانجام، پس از گذشت زمانی بسیار طولانی از آن رهایی خواهند یافت، این دیدگاه با آنچه در کلام صادقین (ع) آمده موافقت داشته، بعض روایات نبوی نیز بدان تصریح دارند.
همچنین آیه نشانگر آن است که طاغیان مدتی طولانی در دوزخ بسر می‌برند و شکنجه آن‌ها با حمیم و غساق همراه است، آن گاه وارد مرحل دیگری از عذاب خواهند شد که انواع دیگری از شکنجه‌ها و غذاهای دوزخی در انتظار آنان است و آن‌ها در جهنم جاودان می‌باشند. این دیدگاهی است که شماری از اندیشمندان اسلامی آن را بر دیگر آراء ترجیح داده اند «۲» و تعدادی به هر دو تفسیر اشاره کرده اند. «۳»
«إِنَّ لِلْمُتَّقِینَ مَفَازاً حَدَائِقَ وَأَعْنَاباً وَکَوَاعِبَ أَتْرَاباً وَکَأْساً دِهَاقاً» [۳۴- ۳۱]
مسلماً پرهیزگاران را رستگاری است: باغچه‌ها و تاکستان‌ها، و دخترانی همسان با سینه‌های برجسته، و پیاله‌های لبالب.
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۹۹
برگرفته از کتاب روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهما السلام نوشته خانم لاله افتخاری

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


سه − = 1