احادیث و سخنان

متن روایت در مورد سوره قریش

قال ابو عبدالله (ع): من ترک الخمر لغیر الله، سقاه الله من الرحیق المختوم. قیل: «یا بن رسول الله! من ترک لغیر الله؟ قال: نعم، صیانه لنفسه. «وَفِی ذلِکَ فَلْیَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ». قال: فیما ذکرنا من الثواب الذی یطلبه المؤمنون. «وَمِزَاجُهُ مِن تَسْنِیمٍ» و هو مصدر «سنّمه اذا رفعه» لانه ارفع شراب اهل الجنه، اولأنه یأتیهم من فوق. قال: اشرف شراب اهل الجنه یأتیهم من عال یسنَم علیهم فی منازلهم، و هی عین یشرب بها المقربون نحن المقربون ال محمد؛ یقول الله: «وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ» «۱»: (و سبقت گیرندگان مقدمند؛ آنانند همان مقربان [خدا]، رسول الله (ص) و خدیجه و علی بن ابی طالب و ذریاتهم تُلحق بهم، یقول الله: «الحقنا بهم ذریتهم» «۲»: (… فرزندانشان را به آنان، ملحق خواهیم کرد) و المقربون یشربون من تسنیم بحتا صرفا و سائر المؤمنین ممزوجاً. «۳» [۶۶]
نقد و بررسی
امام صادق (ع) در این روایت، به تفسیر آیه‌های ۲۵ تا ۲۷ سوره «المطففین» پرداخته، ابتدا می‌فرماید: یکی از کسانی که از «رحیق مختوم» [شراب بهشتی است به او نوشانیده می‌شود، کسی است که شرب خمر را ترک کند؛ حتی اگر برای غیر خدا یا برای حفظ جان خویش باشد. آن گاه در تفسیر آیه بعد می‌فرماید: آنان که با هم به رقابت می‌پردازند باید برای رسیدن به پاداشی که مؤمنان در طلب آنند از یکدیگر سبقت گیرند. سپس به تفسیر لغوی و شرح آیه «وَ مِزَاجُهُ مِن تَسْنِیمٍ» پرداخته، می‌فرماید: این شراب بهشتی به «تسنیم» آمیخته شده و تسنیم مصدر [فعل «سنم» به معنای «رفع» است که آن را تسنیم نامیدند یا بدان جهت که برترین شراب
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۱۷۲
اهل بهشت است یا از آن رو که از بالای منازل بهشتیان، سوی آنان آورده می‌شود. این همان چشمه ای است که مقربان از آن می‌آشامند و مقصود از مقربان، ما خاندان پیامبر (ص) هستیم.
سپس امام (ع) به آیه‌های ۱۰ و ۱۱ سوره «الواقعه» استشهاد می‌کند که پیشی گیرندگان در ایمان، پیشی گیرندگان در رفتن به بهشت و همان مقربانند و مقربان عبارتند از رسول اکرم (ص)، خدیجه و علی بن ابی طالب که در گرویدن به اسلام از دیگران گوی سبقت ربوده‌اند و ذریه آنان نیز بنابر آیه «أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ» به آنان ملحق می‌شوند.
پس امام صادق (ع) مصداق مقربان در آیه «عَیْناً یَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ» «۱»
را این سه بزرگوار می‌داند. این برداشت از باب ذکر مصداق اتم و اکمل است؛ زیرا کلمه «مقربون» جمع همراه با «ال» است و مفهوم عام دارد. در ادامه امام صادق (ع) می‌افزاید: مقربان شرابی از تسنیم خالص و دیگر مؤمنان، شرابی آمیخته به تسنیم می‌آشامند.
تسنیم در لغت، چنان که امام اشاره فرمود، از ریشه «سنم» به معنای علو و ارتفاع است. «۲» ابن منظور در توضیح این واژه می‌نویسد: «تسنیم آبی در بهشت که از بالای غرفه‌های بهشتیان یا از مکانی بلند و عالی به سوی منازل آنان در جریان است و یا نام چشمه‌ای در بهشت می‌باشد.» پس آنچه در کتب لغت آمده با کلام امام (ع) موافقت دارد.
این‌گونه توضیح دربار واژه «تسنیم» و علت تسمیه آن، در بیشتر کتاب‌های تفسیری فریقین آمده است. «۳»
کتب تخصصی، ج‌۵، ص: ۱۷۳
«إ نَّ الَّذِینَ أَجْرَمُوا کَانُوا مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا یَضْحَکُونَ وَإِذَا مَرُّوا بِهِمْ یَتَغَامَزُونَ وَإِذَا انقَلَبُوا إِلَی أَهْلِهِمُ انقَلَبُوا فَکِهِینَ وَإِذَا رَأَوْهُمْ قَالُوا إِنَّ هؤُلاءِ لَضَالُّونَ وَمَا أُرْسِلُوا عَلَیْهِمْ حَافِظِینَ فَالْیَوْمَ الَّذِینَ آمَنُوا مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ عَلَی الْأَرَائِکِ یَنظُرُونَ هَلْ ثُوِّبَ الْکُفَّارُ مَا کَانُوا یَفْعَلُونَ» [۳۶- ۲۹]
[آری در دنیا] کسانی که گناه می‌کردند، آنان را که ایمان آورده بودند، به ریشخند می‌گرفتند و چون بر آنان می‌گذشتند، اشار چشم و ابرو با هم رد و بدل می‌کردند.
برگرفته از کتاب روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهما السلام نوشته خانم لاله افتخاری

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


− شش = 3