اخلاق و فضائل

مناقب امام باقر علیه السلام

ابنشهرآشوب مینویسد الامام الباقر و النور الباهر و القمر الزاهر و العلم القاهر باقر العلم معدن الحلم اظهر الدین اظهار او کان للاسلام منارا الصادع بالحق و الناطق بالصدق و باقر العلم و ناثره نثرا لم تاخذه فی الله لومه لائم و کان لامره غیر مکاتم و لعدوه مراغم
امام محمدباقر علیه السلام نوری جهانتاب است و ماهی پرتوافکن و شکوفهای شگفته از علم و دانش که بر هر دانشمندی غلبه و قوت و برتری دارد او شکافنده علم و فن است او معدن حلم و علم است او ظاهر کننده دین و آموزنده آئین اسلام است او منبع فیض علوم و فنون و برازنده کمال و فضیلت است او ناطق به صدق و شکافنده علم و نویسنده و پراکنده کننده بوی عطر و مشک معارف فرهنگ است.
او در راه نشر علم و فرهنگ از هیچ ملامتی نگران نمیشد و در نشر علم و دین
[صفحه ۳۵۴]
ثابت قدم و راسخ و پابرجا و به دوستان مشفق و مهربان و مربی و معلم بود و برای دشمنان نیز نیک بین و نوعدوست بود میخواست همه را هدایت کند و به کمال خود برساند که شاعری در حقش گفته:
اذا غاب بدرالدجی فانظر
الی ابن النبی ابیجعفر
تری خلقا منه یزری به
و بالفرقدین و بالمشتری
امام و لکن بلا شیعه
و لا بمصلی و لا منبر [۷۹].
هر وقت ماه آسمان افول کرد ستاره درخشان شخصیت علمی ابیجعفر محمد بن علی باقرالعلوم در عالم پرتوافکن است اوست برتر و بالاتر از هر عالم و دانشمندی بود که در محراب و منبر نظیر نداشته
ابنفتال مینویسد:
الامام بعد علی بن الحسین ابوجعفر محمد بن علی الباقر بنص ابیه علیه و اعتبار الشرایط العقلیه و هو قد برز علی جماعتهم بالفضل فی العلم و الزهد و کان اعینهم ذکرا و اجلهم فی الخاصه و العامه و لم یظهر عن احد منهم من ولد الحسن و الحسین (ع) من علم الدین و الاثار و علم القرآن و السیره و فنون الاداب ما ظهر عن ابیجعفر (ع)
زندگانی اجتماعی ابوجعفر محمد بن علی باقر در امامت به نص پدرش مسلم و منصوب و منصوص بود و شرایط آن در عقل و نقل جمع گردید او در اجتماع دارای فضیلت و علم و دانش و زهد و کمال بود مشهورترین آن خاندان و با جلالتترین مردم در میان خاص و عام بود که نه تنها در میان مردم بلکه در خاندان علم و دین از جهت وقوف به قرآن و سیره پیغمبر و سنت آسمانی انبیاء و فنون ادب و کمال بینظیر بوده است در عصر خود یگانه و بیمثل و مانند بود.
امام محمدباقر علیه السلام تنها کسی بود که از بقایای صحابه پیغمبر روایت میکرد یعنی او باقیمانده اصحاب را ملاقات کرد و از آنها روایت مینمود و پس از او تابعین بودند و روسای فقهای مسلمین را که در زمان امام متقیان بودند مانند اصبغ بن نباته و جابر و غیره دید.
عبدالله بن عطاء مکی میگوید ندیدم در هیچ محضر درس که محصلین کوچک شوند و تواضع کنند مانند حوزه درس امام محمدباقر علیه السلام که مانند حوزه درس امیرالمومنین
[صفحه ۳۵۵]
همه مستمعین خود را کوچک و ناچیز در قبال اقیانوس پهناور علم آنها میگرفتند چون کودکی که در پیشگاه معلم بنشیند و این روایت را جابر بن یزید جعفی و سایرین هم نقل کرده اند. [۸۰].
ابنصباغ مالکی مینویسد:
محمد بن علی بن الحسین الباقر و هو باقر العلم و جامعه و شاهره و رافعه و متفوق دره و راصعه صفی قلبه و زکی عمله و طهرت نفسه و شرفت اخلاقه و عمرت بطاعه الله تعالی و رسخ فی مقام التقوی قدمه و میثاقه [۸۱].
محمد بن علی بن الحسین شکافنده علم بود او ابواب و فصول علم و دانش را جمع کرد و شهرت داد و سطح معارف مردم را بالا برد و تفوق و برتری داد و تاج علم را به درر نکات لطیفه مرصع ساخت و قلوب را تزکیه نمود و اعمال را پاک و پاکیزه ساخت و مردم را به علم شرافت بخشید و خود ترجمان عبادت و طاعت بود و در مقام تقوی و زهد ورع و پارسائی ثابت قدم و پابرجا و در وفاء پیمان راسخ بوده است.
شیخ مفید مینویسد:
«کان الباقر محمد بن علی خلیفه ابیه من اخوته و وصیه و القائم بالامامه من بعده و برز علی جماعته بالفضل و العلم و الزهد و السودد و کان اشهرهم ذکرا و اکملهم فضلا و اعظمهم نبلا لم یظهر عن احد من ولد الحسن و الحسین علیهمالسلام من علم الدین و السنن و علم القرآن و السیر و فنون الادب ما ظهر من ابیجعفر الباقر علیه السلام»
امام باقر محمد بن علی جانشین پدرش و مقدم بر برادران او بود او وصی و قائم به امامت پس از پدرش بود او در زندگانی اجتماعی شخصیتی بارز و ممیز به فضل و علم و زهد و بزرگواری بود مشهورترین مردم در نام و نسب و علم و فضیلت و کمال و بزرگترین مربی و معلم و پیشوای علم و دانش بود که در خاندان حسن و حسین در علم دین و سنن و تفسیر قرآن و سیر و فنون ادب به شخصیتی بارزتر از امام محمدباقر در آن عصر نبوده است.
او از شخصیتهای باقیمانده مردمی که پیغمبر را دیده بودند روایت میکرد و از اعیان تابعین و روسای فقه اسلامی که از مکتب جدش علم و دانش فرا گرفته بودند ملاقات کرد و علوم و اخبار و مدایح و مناقب او را در قالب نظم و نثر بیان میکردند.
[صفحه ۳۵۶]
و بدین مضمون میگفتند که اگر مردم طلب علم قرآن بنمایند همه شاگردان مکتب باقری هستند و چون در علوم دست اندازند ید و بیضا نمایند زیرا او شکافنده علم و دانش بود و بهترین مربی و منبع علم و خبر و فضیلت است.
قدرت نیروی علمی امام محمدباقر علیه السلام در آفاق حجاز و عراق و آسیا بسیار بود مردم او را به پیشوائی میستودند و بر افاضات علمی او سر تعظیم فرود میآوردند.
هیچ کس چون او پس از امیرالمومنین در علم تفسیر و فقه و ادب و لغت و غیره مانند امام محمدباقر نبود و چون در اجتماع با آنکه دشمن از بروز و ظهور شهرت آنها جلوگیری میکردند معذلک هیچ کس در افق علوم و فنون و آسمان علم و فضیلت درخشانتر از این امام نبود – او چنان گرههای علم را میگشود و معضلات را حل و هضم میکرد و غوامض اسرار را تحلیل و تسهیل مینمود که مردم گمشده علمی خود را در پیشگاه افاضاتش مییافتند و راضی و خشنود بر میگشتند.
ابونواس در حق او گفته:
فهو الذی قدم الله العلی له
ان لا یکون له فی فضله ثان
فهو الذی امتحن الله القلوب به
عما یجمجمن من کفر و ایمان
و ان قوما رجوا ابطال حقکم
امسوا من الله فی سخط و عصیان
لن یدفعوا حقکم الا بدفعهم
ما انزل الله من آی و قرآن
فقلدوها لاهل البیت انهم
صنوالنبی و انتم غیر صنوان
منصور گفته:
و ما اخل وصی الاوصیاء به
محمد بن علی نوره الصدع
ذریه بعضها من بعض اصطنعت
فالحق ما صنعوا و الحق ما شرعوا
یابن الائمه من بعد النبی و یا
ابن الاوصیاء اقوالناس قد دفعوا
ان الخلافه کانت ارث والدکم
من دون تیم و عفو الله متسع
ابوهریره:
اباجعفر انت الامام احبه و ارضی
الذی یرضی به و اتابع
اتانا رجال یحملون علیکم احادیث
قد ضاقت بهن الاضالع
[صفحه ۳۵۷]
حمیری:
و اذا وصلت بحبل آل محمد
حبل الموده منک فابلغ و ازدد
بمطهر لمطهرین ابوه
نالوا العلی و مکارم مالم تنقد
اهل التقی و ذوی النهی و اولی العلی
و الناطقین عن الحدیث المسند
الصائمین القائمین القانتین العابدین

بنی الحجی و السودد الراکعین الساجدین
الحامدین السابقین الی صلوه المسجد
القانتین الراتقین السابحین العابدین
اللهم یتودد الراهبین المالفین القادرین
برگرفته از کتاب زندگانی امام محمد باقر علیه السلام نوشته آقای حسین عماد زاده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


4 × = سی دو